გოგა ჩანადირი: ფოტოგრაფია, როგორც ქცევის ცვლილებების იარაღი

გოგა ჩანადირის კარიერა ჟურნალისტიკით დაიწყო, თუმცა მასობრივი აღიარება, როგორც ხელოვანმა მოგზაურის ფოტოპროექტით მოიპოვა, როდესაც მთელი საქართველო მოიარა და ყველაზე მივიწყებული ისტორიული ძეგლები და საინტერესო პეიზაჟები გააცოცხლა.

დღეს კი არა მხოლოდ ნამუშევრების ესთეტიკური ღირებულების გამო აფასებენ, არამედ - სოციალური აქტივიზმისთვის: მისი ფოტოებით აწყობილი Facebook-ის კამპანიები ადამიანებს ქცევის ცვლილებისკენ უბიძგებს.


ბავშვობაში მეგობრებთან ერთად ბუნებაში მოგზაურობდა და დასუფთავების აქციებს მართავდა, ამას სხვადასხვა საერთაშორისო გამოფენა და წარმატება მოჰყვა, თუმცა მისი კამპანიები ვირუსულად მოედო მთელ ინტერნეტს მას შემდეგ, რაც Facebook-ში დარეგისტრირდა და სხვადასხვა სოციალური პრობლემის გადასაჭრელად

ორიგინალური ფოტოპროექტები გააზიარა, მათ შორის: #ვყიდულობთქართულს,

#ჩვენვიცავთმოძრაობისწესებს, #ჩვენგვიყვარსწიგნები, #ქართულიაბრა, #საქართველო და ა.შ. 

- გოგა, როდის გააცნობიერე ხელოვნების როლი ქცევის ცვლილებაში? როგორ გადადგი პირველი ნაბიჯები და შეძელი, სოციალური ცვლილება უხეში ჯარიმების ნაცვლად ხელოვნების გავლენით გამოგეწვია?


- Facebook-ზე დარეგისტრირებამ მეტი საშუალება მომცა, ამა თუ იმ პრობლემასთან დაკავშირებით ჩემი დამოკიდებულება საჯარო გამეხადა. მანამდე კი მეგობრებთან ერთად აქციებს ვაწყობდი დასუფთავების ხელშეწყობისთვის, საზოგადოებას ღვედის შეკვრისკენ მოვუწოდებდი მანამ, სანამ ამის მხარდასაჭერი კანონი ამოქმედდებოდა. თუმცა Facebook-მა სრულიად უცხო ადამიანებთან წვდომა მომცა- ჩემი ვირტუალური მეგობრების 70 პროცენტს პირადად არც კი ვიცნობ.


მოკლედ, ასე დავიწყე ფიქრი, ისეთი იდეა განმეხორციელებინა, რომელიც თავის გარშემო უცხო ადამიანებს გააერთიანებდა. პირველი Facebook-კამპანია ქართული ენის მხარდაჭერისთვის გავაკეთე, სახელწოდებით "დავიცვათ ქართული ენა ბარბარიზმებისგან". მასში ჩართვა მარტივი იყო:

მარცხენა ხელის გულზე გადახაზულ ბარბარიზმს იწერდი, მარჯვენაზე კი მის სწორ, ქართულ შესატყვისს. წარმოუდგენელი რაოდენობით ადამიანებმა აიტაცეს, დაწყებიდან ნახევარი თვის განმავლობაში 10 000 ადამიანი გამოეხმაურა. თანაც იმ ფონზე, როდესაც Facebook-ზე სულ რაღაც ორი თვის დარეგისტრირებული ვიყავი.

- როგორ შეძელი ხალხის აყოლიება? სხვადასხვა სოციალური ინიციატივით უამრავი ცნობილი ადამიანი გამოდის, თუმცა მათ აქტივობებს ასეთი დიდი ჩართულობა არ მოჰყვება ხოლმე...


 - ალბათ დაინახეს, რომ ეს ჩემი ცხოვრების წესიდან მომდინარეობდა და ყველა პრობლემა მართლა გულწრფელად მაწუხებდა. ჩემი კამპანიები ხომ არავის დაკვეთა არ არის, არც ვინმეს პირადი ინტერესის სფეროს წარმოადგენს. ჩართულობის მხრივ ნდობის ფაქტორი მნიშვნელოვანია.

- საოცრად წარმატებული აღმოჩნდა კამპანია #ჩვენვიცავთმოძრაობისწესებს. საქართველოს ბევრი ქალაქის მმართველობამ მიიღო შენი გამოწვევა და ზებრა გადასასვლელები მოხატა.


- ამ კამპანიის მიზანი საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება იყო საგზაო მოძრაობის წესებთან დაკავშირებით. ზოგადად, რეპრესიული მეთოდების მოყვარული არ ვარ - არასწორია, ადამიანი დააჯარიმო იმისთვის, რაც თავის დროზე კარგად არ გისწავლებია: პოლიცია ადრე ამ მხრივ ნამდვილად მოდუნებული იყო, არასოდეს მინახავს, მძღოლი დაეჯარიმებინოთ, რომელმაც ზებრაზე მოსიარულეს გზა არ დაუთმო, პირიქით - პატრულები საცობების დროს სწორედ მძღოლების ინტერესებს იცავდნენ. მეორე მხრივ, სამწუხაროდ, ბევრს ჰგონია, რომ მოძრაობის წესების დაცვა მხოლოდ მძღოლებს ეხებათ, რაც არასწორია. ამ ორმხრივ ურთიერთობას კი ორი მნიშვნელოვანი საგზაო ნიშანი - შუქნიშანი და ზებრა აერთიანებს.


აქცია #ჩვენვიცავთმოძრაობისწესებს 2015 წელს დავიწყე, მისი შედეგები კი სულ მალე გახდა თვალსაჩინო: თუ დააკვირდებით, დღეს უკვე ბევრი მძღოლი უთმობს ქვეითებს გზას, ქვეითებიც სხვანაირად იქცევიან. მოხარული ვარ აღვნიშნო, რომ ქულების შესახებ კანონპროექტის განხილვაზეც მიმიწვიეს და ჩემს იდეას დაუჭირეს მხარი, მძღოლებს ქულა ზებრაზე მოძრაობის დარღვევის შემთხვევაშიც დააკლდებოდათ. შედეგად, თუ მძღოლი ქვეითს ზებრაზე გზას არ დაუთმობს, მას 5 ქულა აკლდება, განმეორების შემთხვევაში - 10 ქულა.


როდესაც ზებრა გადასასვლელების შემოქმედებითად გაფორმება გადავწყვიტეთ, პირველი დიდუბის გამგეობა შემოგვიერთდა: დიდუბეში რამდენიმე ზებრა მოიხატა, მათ შორის სამგანზომილებიანი The Guardian-ის ათეულშიც კი მოხვდა, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი ზებრა მსოფლიოში. მის ფოტოს დაახლოებით 2000-მდე გაზიარება ჰქონდა, თჰე Gუარდიან-ის გარდა უამრავი სხვა მედიასაშუალება გამოეხმაურა; ეს კი ძალიან სასიამოვნოა, ზებრახაზები ხომ ქალაქის ცნობილობასაც ზრდის.


ამის შემდეგ გადასასვლელი მარნეულში მოხატეს, მეოთხე - ისევ დიდუბეში; მათ ქუთაისის სამი გადასასვლელი მოჰყვა, მათ შორის ერთ-ერთი - ცნობილი გვირილებიანი ზებრა... საბოლოო ჯამში, პროექტმა მთელი საქართველო მოიცვა, სულ 141 ზებრახაზი მოიხატა, თითოეული მათგანის ფოტოს კი საშუალოდ 500-800 გაზიარება ჰქონდა.


ზოგადად, ხელოვნებას ცნობიერების ამაღლების მხრივ დიდი ძალა აქვს, განსაკუთრებით კი ფოტოგრაფიას. ამიტომაც, ყოველთვის მივესალმები შემოქმედებით სოციალურ კამპანიებს. მაგალითად, მომეწონა შინაგან საქმეთა სამინისტროს კამპანია, როდესაც თბილისში - მარჯანიშვილის მეტროსთან და ბათუმში ზებრა გადასასვლელებთან პიანინოები დადგეს და გამვლელების ყურადღებას მუსიკით იპყრობდნენ. აუცილებლად უნდა აღინიშნოს, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და გენერალურმა პროკურატურამ მოძრაობის წესების პოპულარიზაციაში დიდი როლი შეასრულეს, მათი ინიციატივით ბევრი გადასასვლელი მოიხატა და ამ აქტივობებში უამრავი მოსწავლეც ჩაერთო; ეს კი ნიშნავს, რომ 5 წლის შემდეგ გვეყოლება თაობა, რომლის ყველა წევრს კარგად გააზრებული ექნება ზებრა გადასასვლელის ფუნქცია, თანაც არა კანონის, არამედ - ხელოვნების დახმარებით. კანონი ხომ დამხმარე საშუალებაა, იმისთვის, რომ იდეა და უფლება დაიცვა.

- შენი ერთ-ერთი ბოლო ინიციატივებია #ქართულიაბრა და #ვყიდულობთქართულს. ამ კამპანიების შესახებ მოგვიყევი.


- კამპანიას #ვყიდულობთქართულს როგორც სახელმწიფო პროგრამა "აწარმოე საქართველოს" მხარდამჭერი, ასევე დამოუკიდებელი დატვირთვა აქვს. Fაცებოოკ-ით ადამიანებს მივმართავდი, ქართული ნაწარმი შეეძინათ, მისთვის ფოტო გადაეღოთ და გამოექვეყნებინათ სათაურით - #ვყიდულობთქართულს. საინტერესო ქართველი მეწარმეების აღმოჩენით ახლაც დაკავებული ვარ და მინდა აღვნიშნო, რომ ადგილობრივ ბაზარზე საკმაოდ ხარისხიანი, საინტერესო ნაწარმი იქმნება: საკვებ პროდუქტებთან ერთად დიზაინის პროდუქტებს - ჩანთებს და აქსესუარებსაც ვგულისხმობ. თავის მხრივ კამპანიამ ადგილობრივი წარმოების პროდუქციის ხარისხის ზრდაც განაპირობა.


ვფიქრობ, კარგი იქნება, ქართული ნაწარმის დღე თუ გამოცხადდება და ყოველწლიურად ფესტივალი ჩატარდება, რომლის ფარგლებშიც სპეციალურ გამოფენებზე მხოლოდ ქართული ნაწარმი გაიყიდება. ასე ხდება მეტ-ნაკლებად თბილისობის დღესასწაულზე, თუმცა სამწუხაროდ იქ არც ხარისხის კონტროლი არსებობს და არც წარმოდგენილი პროდუქციაა მრავალფეროვანი. ჩემი აზრით, ფესტივალზე არა მხოლოდ საკვები, არამედ -ყველა სახის ქართული ნაწარმი უნდა იყოს წარმოდგენილი; ამავდროულად, თუ დიდი სუპერმარკეტებიც ხელს შეუწყობენ და თვეში ერთხელ ქართული წარმოების პროდუქციაზე 5-10 პროცენტიან ფასდაკლებებს დააწესებენ, ადგილობრივი წარმოება კიდევ უფრო წახალისდება.


კამპანია #ქართულიაბრა 2017 წლის აპრილში დავიწყე. ეს ინიციატივა გულისხმობს იმ ობიექტების წარმოჩენას, რომლებიც ემორჩილებიან სახელმწიფო კანონს რეკლამის შესახებ: ყველა დაწესებულება ვალდებულია, აბრაზე ქართული წარწერა დაიტანოს, რომელიც უცხოურზე არც ზომით და არც რაოდენობით ნაკლები არ იქნება. მაგალითად, თუ ორი პატარა ინგლისური წარწერა აქვთ და ერთი დიდი ქართული, კანონი ამ შემთხვევაშიც ირღვევა. ასევე, წესის მიხედვით, აბრაზე ჯერ ქართულად უნდა ეწეროს, შემდეგ - ლათინურად, რაც ბევრ დაწესებულებას დარღვეული აქვს.


ჩემი პროტესტი იმაში მდგომარეობს, რომ მხოლოდ უცხოური აბრებით გაფორმებულ დაწესებულებებს არ ვსტუმრობ. წარმოიდგინეთ, 14 აპრილიდან დღემდე 119 ასეთი დაწესებულება აღმოვაჩინე, მივედი და ვუთხარი, რომ მათ არასოდეს ვეწვეოდი, რადგან წესებს არ იცავდნენ. რამდენიმე მათგანმა მითხრა, რომ ჩემი აზრი სულაც არ აინტერესებდათ, სამწუხაროდ მათი უმეტესობა ქართველები იყვნენ! თუმცა მათ შორის ისეთებიც აღმოჩნდნენ, რომლებმაც რჩევა გაითვალისწინეს, მაგალითად - კაფე "მოდიმ" ზუსტად ორ კვირაში გააკეთა აბრაზე ქართული წარწერა, რის გამოც ჩემი უდიდესი სიმპათია დაიმსახურა. თბილისზე გაცილებით ცუდი მდგომარეობაა ამ მხრივ გუდაურში, სადაც კანონს მხოლოდ ერთი სასტუმრო იცავს: (სტეფანწმინდის რაიონში მხოლოდ რამდენიმე, მათ შორის - სასტუმრო "ოიშე").


თუმცაღა, რამდენადაც ჩემი კამპანიები ცნობიერების ამაღლებას ემსახურება, მიზანი აგრესიის გამოწვევა არ არის: კარგად მაქვს გააზრებული, რომ სულ ცოტა ხანია, რაც სახელმწიფო გვაქვს და შესაბამისად, არც მისი მოვლა ვიცით. ამის სასწავლად კი უდიდეს როლს თამაშობს ხელოვნება და საქმისადმი შემოქმედებითი მიდგომა. ამიტომაც, კამპანიის ფარგლებში არასოდეს გამომიყენებია Facebook-ის გვერდი ვინმეს სამხილებლად, პირიქით, მხოლოდ იმ დაწესებულებებს ვაქვეყნებ, რომლებიც კანონს იცავდნენ. პროტესტი მხოლოდ სახელმწიფო ინსტიტუტებს შეიძლება გამოვუცხადოთ, რომლებიც საზოგადოების ცნობიერების ამაღლებაზე არ ზრუნავენ.

- ბევრ ქალაქში ტურისტებისთვის ციტყ ტახ-ი, იგივე "ქალაქის გადასახადია" დაწესებული. რა აზრის ხარ, ასეთი გადასახადების საქართველოს ქალაქებში დაწესებასთან დაკავშირებით?


- იცით, ამის გაკეთება სწორად არ მიმაჩნია, სანამ საქართველო ტურისტულ რუკაზე სტაბილურად არ დამკვიდრდება. ჯერ სხვა პრობლემაა გადასაჭრელი, ამასთან დაკავშირებით ცოტა ხნის წინ წერილიც გამოვაქვეყნე: სამწუხაროდ, ჩვენთან ტურისტებს თითქმის ყველა კუთხეში ატყუებენ. ამ მხრივ დასაფასებელია თუშეთი, სიღნაღი და მცხეთა, სადაც მსგავსი ფაქტები არ ხდება.

ტექსტი: ქეთი ფოფხაძე
ფოტო: გიორგი ჟამერაშვილი, ©DDგოგა ჩანადირი

"ბომონდი" სექტემბერი

like
0

კომენტარის დამატება
×
სახელი*
კომენტარი*
კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას, სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.