აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმი

იმ მიზნით, რომ ფოტოგრაფია "სიმძიმისგან გაეთავისუფლებინა", ლეგენდად ქცეულმა ლილიან ბასმანმა თავისი დროისთვის სრულიად უჩვეულო ფოტოები გადაიღო. იგი ერთ-ერთი ცნობილი ქალი-ფოტოგრაფი გახლდათ. მან აამღერა ქალური სილამაზე და ფეშენფოტოგრაფიას დაუდო სათავე. ლილიან ბასმანის ობიექტივში ხვდებოდნენ გამხდარი, მსუბუქი და ნაზი ქალები, ელეგანტურები და ბრწყინვალენი. მცირე ხნით მოდელად მუშაობისას იგი მიხვდა, რომ ფეშენფოტოგრაფიას სულ სხვანაირად ხედავდა. მართლაც, ძალიან მალე იმ დროისთვის სრულიად განსხვავებული, არატიპური ფოტოების გადაღება დაიწყო.



ლილიან ბასმანი დაიბადა 1917 წელს ნიუ-იორკში, რუსი ემიგრანტების ოჯახში. მის ბავშვობაში მშობლები დაუახლოვდნენ უკრაინელ ემიგრანტ ცოლ-ქმარს, მათი
ვაჟი, პოლ ჰიმელი, მომავალში ლილიანის მეუღლე გახდა. მათ ერთმანეთი მაშინ გაიცნეს, როცა ლილიანი 6 წლის იყო, პოლი კი 9-ის. ისიც ადრიდანვე გაიტაცა ფოტოგრაფიამ, რის გამოც ახალგაზრდების ინტერესები დაემთხვა, რაც მოგვიანებით სიყვარულში გადაიზარდა.

ლილიანი სრულიად ახალგაზრდა გათხოვდა. 15 წლის იყო, როცა სახლიდან პოლთან წავიდა. მასთან ერთად ცნობილმა ფოტოგრაფმა თითქმის 80 წელი იცხოვრა და თავს ბოლო დღემდე უბედნიერეს ქალად მიიჩნევდა.



სწორედ პოლთან ცხოვრებამ იქონია გოგონაზე გავლენა. ლილიანმა უკვე იცოდა, რას ნიშნავდა პოზირება, რადგან მოდელობა მისთვის უცხო ხილი არ იყო. მოუნდა, ეჩვენებინა ის, რასაც მხოლოდ თვითონ ხედავდა და ეჩვენებინა ისე, როგორც თავად ხედავდა. მას არ ჰქონდა სპეციალური განათლება, თვითნასწავლი ფოტოგრაფი იყო, მაგრამ ამ ქალში თვითნაბადი ნიჭი იმალებოდა, სილამაზის წარმოჩენის უჩვეულო ნიჭი. შეიძლება სწორედ ამიტომაცაა მისი შედევრები ჰარმონიული და დახვეწილი. როცა მის ფოტოებს ათვალიერებ, შეგრძნება გრჩება, თითქოს დაუმთავრებელია, ხაზები - გაფანტული, შტრიხები - წვრილი, თითქოს ესკიზებიაო, სახეები - ნახევრად გამჭვირვალე... მისი ყველა ფოტო იდუმალების შეგრძნებას ტოვებს, მოუხელთებელი და ამოუცნობია და მნახველზე უძლიერეს შთაბეჭდილებას ტოვებს.



გარკვეული დროის განმავლობაში ლილიანი საკუთარი სტილის ძიებაში იყო: როგორც აღვნიშნეთ, მუშაობდა მოდელად, პოზირებდა ცნობილი ფოტოგრაფებისა და მხატვრების წინაშე, გატაცებული იყო ფერწერით.

როცა 22 წლის გახდა, ბრუკლინის ტექსტილის უმაღლეს სკოლაში ჩააბარა, სადაც საკულტო პედაგოგი, ალექსეი ბროდოვიჩი გაიცნო, რომელიც გოგონას ნოვატორულ ტენდენციებს ყველანაირად მხარს უჭერდა.

1940 წელს ახალგაზრდა ფოტოგრაფი ჟურნალ Harper's Bazaar-ის რედაქციაში მიიწვიეს, სადაც ბროდოვიჩის გუნდთან ერთად მუშაობას შეუდგა. ერთი წლის შემდეგ იგი ალექსეის პირადი ასისტენტი გახდა. უნდა აღინიშნოს, რომ Harper's Bazaar-ი პირველი მოდის ჟურნალი იყო და მასში დაბეჭდილი ფოტოები და პუბლიკაციები უდიდეს პატივად მიიჩნეოდა.



ბროდოვიჩი ხშირად უმეორებდა თანამშრომლებს, რომ ფოტოების გადაღებისას კონკრეტიკას გაჰქცეოდნენ. ამ კუთხით კი ლილიან ბასმანს ბადალი არ ჰყავდა. მსუბუქი ფოკუსი, მაღალი კონტრასტი, ზუსტად შერჩეული ფონი - ყოველივე ეს 50-იან წლებში ნამდვილ ექსპერიმენტს წარმოადგენდა. მოგვიანებით მან ისე გაითქვა სახელი, რომ ჟურნალის არტ-დირექტორობას მიაღწია. მოდელებისთვის სასიამოვნო იყო ლილიანთან მუშაობა. ფოტოგრაფი მშვენივრად ხვდებოდა, როგორ გრძნობდნენ მოდელები თავს და ისეთ პირობებს უქმნიდა თითოეულს, რომ შესძლებოდათ ბოლომდე განტვირთვა, დაძაბულობის მოხსნა და ქალის ფიგურისა და სულის ნატურალური მიმზიდველობის ჩვენება.



ლილიანის კარიერა სწრაფად მიიწევდა წინ, მას იცნობდნენ და პატივს სცემდნენ. მაგრამ წინა საუკუნის 60-იან წლებში პრიალა ჟურნალების მოთხოვნები ფოტოგრაფებთან დამოკიდებულებაში მკვეთრად შეიცვალა. წარმოჩნდნენ სახელმოხვეჭილი მოდელები, რომლებიც განსაკუთრებულ მიდგომას საჭიროებდნენ. ლილიანი იძულებული გახდა, უარი ეთქვა ფოტოსესიისთვის მოდელების დამოუკიდებლად მომზადებაზე. გაქრა კამერასთან მუშაობის მისეული მეთოდი, რომელსაც ბასმანი ასე აფასებდა. წინა პლანზე გადაღების დროებითმა ლიმიტმა წამოიწია. როცა ლილიანმა დაინახა, რომ სტანდარტული, არაფრის მომცემი ფოტოები გახდა მოდური, გადაწყვიტა, ჩამოშორებოდა ამ სფეროს, მისთვის მუშაობა მოსაწყენი გახდა.
`მე ვარსკვლავი აღარ ვიყავი, - თქვა მოგვიანებით "თაიმსთან" ინტერვიუში. ცნობილები ხდებოდნენ პარიკმახერები და ვიზაჟისტები. ისინი მართმევდნენ დიდებას და მე განზე ვრჩებოდი. ამიტომაც მომწყინდა~.



ამის შემდეგ იგი მეგობრების პორტრეტების გადაღებას შეუდგა, დაემშვიდობა მოდას და მოდურ ჟურნალებს. ნიჭიერი ადამიანი ყველაფერში ნიჭიერია და მალე მან საკუთარი ატელიე გახსნა, რომელიც 1980-იან წლებში ქალის სამოსის მოდური ბუტიკი გახდა. თუმცა ბასმანი ბოლოს მაინც დაუბრუნდა ფოტოგრაფიას, მაშინ, როცა 70-ს გადასცდა.

აღმოჩნდა, რომ მას თავისი ნეგატივები არ გადაუყრია. იგი იპოვა ფოტოგრაფიის ისტორიკოსმა მარტინ ჰარისონმა ძველ ლაბორატორიაში, როცა იქაურობას ალაგებდა. როცა ნეგატივები პატრონს დაუბრუნდა, ლილიანმა მათი გამოქვეყნება დაიწყო. იმწუთასვე მოიხვეჭა მსოფლიო პოპულარობა. მის ფანტაზიას საზღვრები არ ჰქონდა, ბეჭდავდა და ბეჭდავდა ნეგატივებს, რამაც მისი ფოტოები უნიკალური გახადა. სწორედ ამ ნეგატივებით გამოიცა ორი წიგნი და რამდენიმე გამოფენაც გაიხსნა.



თანამედროვეების მოგონებებით, ლილიანი უპირატესობას უბრალო, სადა ტანსაცმელს ანიჭებდა და სიცილით ამბობდა, მეზღვაურებისთვის განკუთვნილ მაღაზიაში ვიმოსებიო. თავად საკუთარ სტილს აბსტრაქტულ ექსპრესიონიზმად მოიხსენიებდა. თავის გადაღებულ ფოტოებში ფოტოგრაფმა ორი საყვარელი საქმანობა გააერთიანა _ ფერწერა და ფოტოგრაფია.

ლილიანი ბოლომდე შავ-თეთრი ფოტოების ერთგული დარჩა. სწორედ ამ ფერებში ხედავდა სამყაროს და დარწმუნებული იყო, რომ სხვა ფერი იდუმალებას გაანადგურებდა. იმ იდუმალებას, რომელიც ასე მნიშვნელოვანია როგორც ქალების, ასევე ფოტოგრაფიისთვის.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ბასმანი ფოტოშოპს იყენებდა, წარმატებით აითვისა სურათების კომპიუტერული დამუშავება. ძველებურად მხნედ გრძნობდა თავს და სავსე იყო ახალ-ახალი იდეებით.



მეუღლესთან ერთად დიდხანს და ბედნიერად იცხოვრა. ფოტოგრაფიიდანაც ერთად წამოვიდნენ 60-იან წლებში. პოლმა, როგორც კი ფოტოგადაღებებს თავი მიანება, ფსიქოთერაპევტად დაიწყო მუშაობა. მაგრამ როგორც კი ლილიანი ძველ საქმიანობას დაუბრუნდა, მასზეც გაიზარდა მოთხოვნილება. სხვათა შორის, ორივე ერთ სტილში მუშაობდა, პოლიც აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის მიმდევარი გახლდათ. მისი ძირითადი პროფესია პედაგოგიკა და ფსიქოლოგია იყო, მაგრამ ლილიანის გვერდით ფოტოგრაფიისადმი ლტოლვა გაუძლიერდა. უნდა აღინიშნოს, რომ ბასმანის ყველა ფოტო დახვეწილი იყო და ფოტოს კი არა, ფერწერულ ტილოებს უფრო მოგაგონებდათ.



პოლ ჰიმელი 2009 წელს გარდაიცვალა, ხოლო 2012 წლის 13 თებერვალს ლილიან ბასმანიც გამოემშვიდობა სიცოცხლეს. იგი 94 წლის იყო.

გლენდა ბეილიმ, Harper's Bazaar-ის რედაქტორმა, ლილიანზე თქვა: "მან შეცვალა მოდის ისტორია, ფოტოგრაფია და ჩვენი შეხედულებები ქალებზე. ლილიანის ყველა ნამუშევარი გასაოცარი მგრძნობელობით გამოირჩევა. იგი პირველი იყო, ვინც ახალი მიმართულებები დანერგა, მისი ფოტოები ყოველთვის უჩვეულოდ ძლიერი გამოდიოდა".



სვეტა კვარაცხელია
like
0

კომენტარის დამატება

სახელი*
აღწერა*
კომენტარი, რომელიც შეიცავს უხამსობას, დისკრედიტაციას, შეურაცხყოფას, ძალადობისკენ მოწოდებას, სიძულვილის ენას, კომერციული ხასიათის რეკლამას, წაიშლება საიტის ადმინისტრაციის მიერ.